D jak Dysfagia

Witam moi mili,

wracamy do alfabetycznego spisu zaburzeń – tym razem nie jest to stricte zaburzenie mowy, lecz jedzenia, połykania. Mowa o dysfagii. Z terminem tym  każdego dnia spotykają się w swojej pracy logopedzi.

 Połykanie towarzyszy człowiekowi od urodzenia, a nawet wcześniej. Jego istota polega na przemieszczaniu pokarmu do przełyku.

Dysfagia (dysphagia), słowo wywodzące się z języka greckiego zbudowane z dwu członów: dys – złe, trudne, zaburzone, phagien – jedzenie, połykanie.

W naukach medycznych termin ten używany jest w celu określenia zaburzeń jedzenia i/lub połykania.  Wnikliwa analiza międzynarodowego systemu diagnozy nozologicznej, tj. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, wykazała znaczenie terminu dysfagia. Zgodnie z ICD-10, dysfagia (R-13) to objaw, związany z jedną z cech chorobowych układu: nerwowego, krążenia, oddechowego, trawiennego, chorób skóry i tkanki podskórnej, układu kostno-stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej,   wad rozwojowych wrodzonych, zniekształceń i aberracji chromosomowych, urazów i zatruć.

Osoba z dysfagią ma problem z przyjęciem pokarmu, utrzymaniem go w jamie ustnej, uformowaniem w kęs pokarmowy,  tzw. „bolus”, przetransportowaniem pokarmu w tył jamy ustnej do jamy gardłowej i dalej poprzez przełyk do żołądka. Problemy z połykaniem mogą dotyczyć jednego lub kilku z wymienionych wyżej odcinków drogi pokarmowej. 

METODY BADANIA POŁYKANIA

Osoba badająca układa kciuk jednej ręki na mięśni żwaczu. Pozostałe palce tejże dłoni kładzie na krtani i mięśniu żuchwowo-gnykowym. Poleca, aby osoba badana przełknęła ślinę lub niewielką ilość podanego jej płynu. W momencie wyczucia uniesienia krtani i skurczu mięśnia żuchwowo-gnykowego odchyla wargę dolną w okolicy kąta warg, aby móc zaobserwować funkcjonowanie języka i jego usytuowanie (ułożenie poza zwartymi łukami zębowymi lub wsuniecie między zęby). W czasie badania należy zwrócić także uwagę na wystąpienie skurczu żwacza, co świadczy o połykaniu dorosłym.

Innym sposobem jest rozchylenie warg osoby badanej w momencie przełykania i zaobserwowanie ułożenia języka. W niektórych przypadkach wystarcza sama obserwacja pacjenta – osoby z przetrwałym niemowlęcym połykaniem napinają silnie wargi i policzki, które stykają się z językiem usytuowanym między zębami.

Chciałam również wspomnieć o dwóch rodzajach połykania, a mianowicie:

POŁYKANIE DOJRZAŁE

Typ połykania, który powinien pojawić się u dziecka w wieku ok. 3 lat.
I. Karłowska twierdzi, że jest to przejście około 2 roku życia- po wyrżnięciu się zębów i wydłużeniu wyrostków zębodołowych.
Natomist H. W. Proffit i H. W Fields twierdzą, iż właśnie dojrzały sposób połykania pojawia się w wieku 3 lat. Zazwyczaj jednak ma to miejsce w 6 roku życia. U 10-15% populacji nie wykształca się, notuje się wówczas patologicznie przetrwałe połykanie niemowlęce.  Cechami dojrzałego połykania są:

•stabilizacja i unieruchomienie żuchwy przez skurcz mięśni żwaczowych;

•zwarcie zębów;

•domknięcie warg z nieznacznym skurczem mięśnia okrężnego ust;

•skurcz mięśni żuchwowo-gnykowych, unoszących dno jamy ustnej i powodujących dociśnięcie języka do podniebienia;

•pionizacja szerokiego języka i jego oparcie o podniebienne powierzchnie zębów i dziąseł;

•dociśnięcie brzegów bocznych języka do górnego łuku zębowego

•przerwanie oddychania w czasie przełykania.

Wykształcenie i utrwalenie połykania trzewnego jest możliwe dzięki dojrzewaniu układu nerwowego, ale także dzięki rozwojowi uzębienia i pionizacji pozycji ciała.

POŁYKANIE NIEMOWLĘCE

Ten typ połykania ma charakter odruchu bezwarunkowego, wyzwalanego odruchem ssania.  Aktywizuje się, gdy porcja pokarmu wypełni tylną część jamy ustnej dziecka. Jest to odruch złożony, w którego realizacji można wyróżnić trzy fazy:

·        faza ustna – język ułożony na dnie jamy ustnej, mleko wypełnia przestrzeń między brodawką piersi matki a podniebieniem miękkim. W czasie podnoszenia języka próżnia maleje, mleko zaś przesuwane jest w kierunku przełyku;

·        faza gardłowa – następuje przesunięcie pokarmu w obrębie gardła dzięki mięśniom zwieraczy gardła i mięśniom podniebienno-gardłowym. Podniebienie miękkie unosi się, zamykając przejście do jamy nosowo-gardłowej. Drogi oddechowe są chronione także dzięki uniesieniu się krtani i pochyleniu się nagłośni ku tyłowi. Skurcz mięśni przywodzicieli powoduje zamknięcie przedsionka krtani. Fazę kończy skurcz zwieracza gardła z jednoczesnym rozluźnieniem zwieracza przełyku. Faza gardłowa trwa mniej niż pół sekundy i przebiega w bezdechu;

·        faza przełykowa – odruchowa ruchy perystaltyczne przełyku przesuwają pokarm do żołądka.

Wracając do dysfagii  wyróżniamy 3 fazy połykania:

- faza ustna- tzw. przygotowawcza, rozdrabnianie pokarmów, napięcie mięśni policzków, ruch języka w wielu płaszczyznach, właściwe przesunięcie kęsa w kierunku gardła, praca języka i policzków, żuchwa i szczęka są domknięte, podniebienie miękkie uniesione.

- faza gardłowa- przesunięcie pokarmu w kierunku przełyku.

- faza przełykowa- ruchy perystaltyczne przesuwające pokarm do żołądka.

Podczas terapii dysfagii bardzo ważne jest następujące oddziaływanie terapeutyczne:

·        przyjmowanie właściwej postawy ciała przy posiłkach- pozycja siedząca (w miarę możliwości pacjenta), ale nigdy nie jest to pozycja leżąca!!

·        uczenie chorego specjalnych technik połykania

·        stosowanie specjalnych ćwiczeń oddechowych , głosowych lub usprawniających mięsnie poprawiające koordynację

·        -modyfikacja podawanych pokarmów i dostosowanie sprzętów wykorzystywanych przy posiłkach

   Wybrane techniki połykania:- przełykanie z brodą pochyloną do mostka
    Cel: samowolne zamknięcie nagłośni
 Schemat połknięcia:

1.      wdech

2.      silne zatrzymanie oddechu

3.      połknięcie

4.      odkrztuszenie (aby wyrzucić resztki pokarmowe)

5.      ponowne połknięcie

Podczas testu przesiewowego dot. Dysfagii u pacjenta neurologicznego:

- fonacja e, e, e,

- naprzemiennie- a, e, a, e

- mocne zatrzymanie oddechu z parciem

- odkrztuszenie- sprawdzamy czy są reakcje obronne

Test przesiewowy przyłóżkowy:

- do picia łyżeczkę wody

- przy oznakach dysfagii rezygnujemy

Żródło:

1. Pluta-Wojciewska D. (2011). Mowa dzieci z rozszczepem wargi i podniebienia. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

2.Pluta- Wojciechowska. Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji.

3. Stobnicka-Stolarska P. (2012). Funkcja ssania i jej zaburzenia. Wspomaganie wczesnych umiejętności oralnych. W: M. Nehring-Gugulska, M. Żukowska-Rubik, A. Pietkiewicz (red.), Karmienie piersią w teorii i praktyce (s. 335-342). Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna.

4. http://www.dysfagia.pl/

Zabawy paluszkowe!

‘’…. Czego nie pamiętają ręce i nogi , nie pamięta również głowa..”

Urszula Tucholska

Dzieci od pierwszych tygodni swego życia bardzo interesują się swoim ciałem. Niemowlęta mające około trzech miesięcy, zaczynają z ciekawością oglądać swoje rączki i paluszki, wkładając je oczywiście gdzie? do buzi. Chętnie poznają swoje rączki –właśnie poprzez wkładanie je do buzi. Nieco starsze dzieci z ogromną uwagą powtarzają ruchy, łącząc je w różny sposób, dzięki czemu ćwiczą precyzję rąk i ćwiczą swoje ruchy. Sprawne rączki ułatwiają dzieciom naukę malowania, ubierania, manipulowania różnymi przedmiotami, pisania. Małe dzieci spontanicznie podejmują zabawę swoimi rączkami i paluszkami. Najbardziej popularnymi zabawami paluszkowymi, które są znane od pokoleń są „ Idzie rak” ;-), „ Sroczka”, „ Dwa Michały”. Zabawy te sprawiają wszystkim czyli i dużym i małym wiele radości;-). Zabawy paluszkowe powinny odbywać się w miłej i przyjaznej atmosferze, w poczuciu bezpieczeństwa i zaufania. Około drugiego roku życia dziecko zaczyna aktywnie przeżywać historie odgrywane podczas zabaw paluszkowych.

Przykłady zabaw:

POWITANIE 

Gdy się rączki spotykają, 

To od razu się witają (powitanie dłoni).

Gdy się kciuki spotykają, 

To od razu się witaja (kciuk dotyka kciuk).

Gdy się palce spotykają, 

To od razu się witają (palce jednej dłoni dotykają palce drugiej dłoni).

AUTO

Auto do myjni przyjechało,

Bo się umyć ładnie chciało.

Umyto:

Pierwsze koło podstawowe (palce jednej dłoni dotykają pierwszego paluszka drugiej dłoni).

Drugie koło podstawowe (palce jednej dłoni dotykają drugiego paluszka drugiej dłoni).

Trzecie koło podstawowe (palce jednej dłoni dotykają trzeciego paluszka drugiej dłoni).

Czwarte koło podstawowe (palce jednej dłoni dotykają czwartego paluszka drugiej dłoni).

Piąte koło zapasowe (palce jednej dłoni dotykają piątego paluszka drugiej dłoni).

SROCZKA

Tu Sroczka kaszkę warzyła (kręcimy palcem wewnątrz dłoni),

dzieci swoje karmiła.

Temu dała na łyżeczce (dotykamy kolejno palców),

Temu dała na miseczce,

Temu dała na spodeczku,

Temu dała w kubeczku,

A dla tego nic nie miała (dotykamy kciuka).

Frrrrr! I po więcej poleciała. (unosimy ręcę w górę).

ĆWIR- ĆWIR

Ćwir –ćwir, ćwir- ćwir

Ptaszki śpiewają(paluszki obu dłoni zwrócone do siebie- poruszają się, jakby śpiewały).

Fyr- Fyr ptaszki śpiewają(obie ręce łączą się i paluszki się poruszają).

Źródło:

1. K. Sąsiadek - Zabawy paluszkowe

Zdjęcia: archiwum własne

Symultaniczno- Sekwencyjna Nauka Czytania

Symultaniczno–Sekwencyjna Nauka Czytania  prof. Jagody Cieszyńskiej opiera się na wieloletnich doświadczeniach pracy z dziećmi z zaburzoną komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu pracy lewej półkuli mózgowej (sekwencyjnej) oraz wykorzystaniu symultanicznych zdolności prawej półkuli.

Najważniejszymi założeniami tej metody są:

- praca na materiale sylabowym

- nauczanie liter drukowanych

- przechodzenie od symultanicznego, globalnego myślenia prawopółkulowego do sekwencyjnego myślenia sylabowego

- intensywne ćwiczenia ogólnorozwojowe

- praca wg. kolejnych etapów wprowadzenia poszczególnych głosek, ściśle powiązanych z teorią Jakobsona.

Nauka czytania każdego nowego elementu językowego realizowana jest w trzech etapach:

- powtarzania- naśladowanie terapeuty , czytającej pacynki, drugiego dziecka pełniącego rolę nauczyciela

- rozumienia- podawanie/pokazywanie zapisanych samogłosek, wykrzyknień, wyrażeń dźwiękonaśladowczych, sylab i wyrazów odczytywanych przez terapeutę.

- samodzielnego nazywania- czytanie wskazanego, wylosowanego, wyjętego z pudełka napisu.

Stosując metodę, będziemy przechodzić wraz z dziećmi poprzez kolejne etapy zaproponowane przez J. Cieszyńską:
 

-1 etap- od samogłosek prymarnych do sylaby otwartej
Nauka odczytywania samogłosek czyli liter A, E, I, O, U, Y – oparta jest
o prawopółkulowy, symultaniczny sposób przetwarzania informacji.

Jeśli dziecko opanowało znajomość wszystkich samogłosek to można przejść do kolejnego etapu – wprowadzamy sylaby otwarte.

Świetnie sprawdzają się  jako pierwsze bliskie dzieciom wyrażenia dźwiękonaśladowcze czyli odgłosy zwierząt, pojazdów, narzędzi np. MU, BE, UHU, KU KU, BACH BACH.  (Kocham czytać zeszyt 2).

Po opanowaniu onomatopei (wyrażeń dźwiękonaśladowczych) stopniowo wprowadzamy nowe spółgłoski: P, M, B, L, F, W, T, D. (Kocham czytać zeszyty od 3 – 6)

Spółgłoski wprowadzamy zawsze w sylabach (np. PA, BE, LU) – nigdy
w izolacji.

Zapoznajemy dziecko również z prostymi wyrazami  odczytywanymi globalnie np. MAMA, TATA, LALA, OKO,  STOI, JE, PIJE.

-2 etap- od sylaby otwartej do pierwszych wyrazów
W tym etapie zapoznajemy dziecko z kolejnymi spółgłoskami  S, Z, K, G, J, N, (Kocham czytać zeszyty od 7-9) i tak jak poprzednio tworzymy z nich sylaby np. SA, ZE, KI, GU, JE, NO. Ćwiczenia wykonujemy stosując zasadę naśladowanie - rozumienie - nazywanie.
 

-3 etap- czytanie sylab zamkniętych

W tym etapie pracujemy na sylabach otwartych i zamkniętych utworzonych
z wszystkich dotychczas poznanych spółgłosek:

P, M, B, L, F, W, T, D, S, Z, K, G, J, N.

 

-4 etap- czytanie nowych sylab otwartych i zamkniętych
Na tym etapie dziecko poznaje dwuznaki SZ, RZ, CZ, DŻ, CH, DZ oraz spółgłoskę Ł (Kocham czytać zeszyty od 10- 13).
 

-5 etap- samodzielne czytanie tekstów

Ostatnią grupę materiału sylabowego stanowią spółgłoski miękkie  SI, ZI, CI, DZI, NI oraz samogłoski nosowe Ą, Ę (Kocham czytać zeszyty 14-18).

Naukę czytania kończymy doskonaleniem umiejętności samodzielnego czytania tekstów.

Ćwiczenia ogólnorozwojowe.
Te ćwiczenia są bardzo ważne, gdyż jeżeli dziecko nie jest przygotowane ogólnorozwojowo nie będzie w stanie uczyć się czytać.

- analiza i synteza wzrokowa

- ćwiczenia operacji myślowych

- ćwiczenia lewopółkulowe- sekwencje

- pamięć symultaniczno- sekwencyjna

- myślenie przyczynowo- skutkowe

- koordynacja wzrokowo- ruchowa

Źródło:

1. Zdjęcia- archiwum własne

2. Metoda Krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci, J. Cieszyńska- Rożek

Synteza i analiza wzrokowa

Analiza i synteza wzrokowa to podstawowa funkcja poznawcza, która warunkuje naukę czytania i pisania u dzieci. Dzieci, które nie potrafią wyodrębnić elementów z całości oraz złożyć w całość poszczególnych części na przykład obrazka napotykają trudności w rozpoznawaniu liter, głosek, sylab, całych wyrazów.

Tylko dzięki właściwej umiejętności analizy i syntezy wzrokowej dzieci nie będą miały trudności w czytaniu i pisaniu, a czynności te będą dla nich łatwe do zdobycia i utrwalenia. Nabycie umiejętności analizy i syntezy wzrokowej wymaga wykonania wielu ćwiczeń.

Polecam pozycję: Bystre oczko!

Rozkładamy plansze a zadaniem dziecka jest znaleźć małe elementy przedstawiające owoce, zwierzęta, zabawki itd. na dużej planszy.

Polecam również pomoc z wydawnictwa Wir- Analiza i synteza wzrokowa.

Analiza i synteza wzrokowa to zestaw ćwiczeń przygotowujących dzieci do nauki czytania i pisania lub pomagających w pokonaniu trudności z nabywaniem tych umiejętności. Właściwe spostrzeganie i analizowanie przestrzeni oraz tematycznych i atematycznych elementów graficznych warunkuje poprawne rozpoznawanie i odwzorowywanie liter. Ćwiczenia przeznaczone są dla dzieci prawidłowo rozwijających się, ale również - jako pomoc terapeutyczna - m.in. dla dyslektycznych, autystycznych i upośledzonych.

Propozycje ćwiczeń:

Składanie obrazka z dwóch części: pionowo.

Składanie obrazka z dwóch części: poziomo.

 Składanie obrazka z dwóch części: rozciętych skośnie.

Składanie obrazka złożonego z czterech części.

Składanie obrazka złożonego z wielu elementów.

Porównywanie dwóch obrazków.

Odnalezienie takiego samego obrazka pośród kilku obrazków.

Miłych ćwiczeń i spokojnego weekendu,

pozdrawiam
M;-)




Zdjęcia: archiwum własne.

D jak Dyslalia

Witam moi mili,
kolejny post z serii: Alfabetyczny spis zaburzeń mowy.
Dzisiaj D jak Dyslalia.

Dyslalia wg. Leona Kaczmarka to wada wymowy polegająca na realizacji fonemów w sposób niezgodny z ustaloną normą przez zwyczaj społeczny.

Leon Kaczmarek wyróżnia trzy rodzaje dyslali:

- dyslalia jednoraka- gdy jeden fonem jest realizowany nieprawidłowo, odmiennie. Dyslalia jednoraka może być:

* prosta- zniekształcenie dotyczy jednej cechy dystynktywnej fonemu (np. dźwięczności, czy miejsca artykulacji)

* złożona- zniekształcenie kilku cech (np. miejsca akrtykulacji, miękkości, dźwięczności)

- dyslalia wieloraka- wadliwa realizacja fonemów w odrębie dwu i więcej stref artykulacyjnych, kiedy kilka lub kilkanaście fonemów realizuje się niezgodnie z tradycyjną normą,

- dyslalia całkowita (alalia motoryczna, bełkot, dysartria itd.) To wadliwa wymowa w odrębie kilku sfer artykulacyjnych.

Dyslalia wg. Genowefy Demel to nieprawidłowość w realizacji jednej głoski, wielu głosek a nawet wszystkich głosek to tzw. bełkot. Zachowane są wtedy rytm, melodia i akcent, ale mowa jest mało zrozumiała, lub w ogóle niezrozumiała.

Dyslalia wg. Ireny Styczek  to wada wymowy nie spowodowane anatomicznymi defektami aparatu mowy.

W najbliższym czasie opiszę główne i najczęściej pojawiające się wady wymowy u dzieci w wieku przedszkolnym, gdyż z takimi dziećmi głównie pracuję. Są to kappacyzm, sygmatyzm i rotacyzm.

Miłego weekendu;-)

M;-)

Migawka z marca!

Witam moi mili,

kolejny pracowity miesiąc. W tym miesiącu działo się bardzo wiele:

- europejski dzień Logopedy ;-)

- światowy dzień Zespołu Downa

- terapie z uśmiechem

- szkolenie logopedyczne z technik terapeutycznych w przypadku nadmiernego ślinienia się. Szkolenie bogate w teorię i praktykę. Polecam Centrum Logop  w Gdańsku.

- spotkanie międzylogopedyczne z Lidką. Lidka to moja serdeczna koleżanka ze studiów. Osoba pozytywna - motywująca :), z ogromną wiedzą!! Raz w miesiącu, (w miarę możliwości oczywiście) organizujemy spotkanie, wymieniając się własnymi doświadczeniami terapeutycznymi, spostrzeżeniami itd. Tematów do rozmów nigdy nie brakuje. Brakuje jedynie czasu! :)

Słonecznego dnia życzę;-)

M.

Rozwój mowy dziecka od trzeciego do szóstego roku życia!

3 rok życia

- stały wzrost słownictwa

- rozwój systemu fonetyczno- fonologicznego

- szybki rozwój konstrukcji składniowych (budowanie wszystkich typów zdań złożonych podrzędnie i współrzędnie)

- wzrost sprawności społecznej i komunikacyjnej

4 rok życia

- stałe bogacenie słownictwa, budowanie zdań rozwiniętych i złożonych

-pojawienie się głosek dziąsłowych, oprócz [r]

- częste używanie wyrazów nazywających cechy- wzrost liczby przysłówków i przymiotników

- spadek liczby neologizmów

- wiek pytań- lawinowo wzrastająca liczba pytań, pojawienie się pytanie dlaczego?

(pamiętajmy, że dziecko ma do tego prawo, nie zbywajmy, nie krytykujmy, a odpowiadajmy dziecku, gdyż jest ono ciekawe świata)

- swobodne nazywanie relacji przestrzennych wyrażeniami przyimkowymi

5 i 6 rok życia

- w pełni ukształtowany system fonetyczno- fonologiczny

- wzrost zdolności narracji

- początki kształtowania się wiedzy metajęzykowej

- znaczny wzrost kompetencji komunikacyjnej

- swobodne operowanie elementami słownikowymi i gramatycznymi systemu językowego

Źródło:

- M. Korendo, J. Cieszyńska „ Wczesna interwencja terapeutyczna,  Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6 roku życia”.
- zdjęcie : Vasilyev Alexandr fotolia.pl